Ubushakashatsi bushya bwakozwe ku bantu basaga ibihumbi 977,000 mu Bwongereza bwagaragaje ko kunywa icyayi, kawa n’ibindi binyobwa bishyushye cyane bishobora kongera ibyago byo kurwara ubwoko bumwe bwa kanseri y’umuyoboro w’ibiribwa, cyane cyane iyo umuntu abinywa buri gihe bitarakonja bihagije.


Ibi byagaragajwe n’ubushakashatsi bwakozwe n’abashakashatsi bo muri Kaminuza ya Oxford, bufatanyije n’amakuru yavuye mu bushakashatsi bubiri bunini bwakurikiranye ubuzima bw’abantu mu gihe kirenze imyaka icumi.


Ibyavuye muri ubwo bushakashatsi byasohotse mu kinyamakuru International Journal of Cancer muri Nzeri 2026, byongera ubumenyi ku isano ishobora kuba hagati y’ubushyuhe bw’ibinyobwa umuntu anywa n’ingaruka bishobora kugira ku buzima bwe.

Ibyavuye mu bushakashatsi bwakorewe ku bantu basaga ibihumbi 977,000


Abashakashatsi basesenguye amakuru y’abantu 977,282 bari mu bushakashatsi bubiri buzwi nka UK Biobank na Million Women Study.


Abo bantu bakurikiranywe mu gihe kiri hagati y’imyaka 11 na 14, kugira ngo harebwe niba hari isano hagati y’uburyo banywa icyayi na kawa n’ingaruka zo kurwara kanseri y’umuyoboro w’ibiribwa, uzwi mu Cyongereza nka oesophagus.


Mu gihe cy’ubwo bushakashatsi, abantu 2,348 barwaye kanseri y’uwo muyoboro.


Muri bo, 1,045 bari barwaye ubwoko bwa kanseri buzwi nka squamous cell carcinoma, mu gihe abandi 1,303 bari barwaye adenocarcinoma.


Abashakashatsi basanze abantu bavuze ko bakunda kunywa ibinyobwa bishyushye cyane bafite ibyago bikubye inshuro eshatu byo kurwara ubwoko bwa mbere bwa kanseri, ugereranyije n’abanywaga ibinyobwa bishyushye mu rugero ruri hasi.


Icyakora, ubwo bwiyongere bw’ibyago ntibwagaragaye ku buryo busobanutse kuri kanseri ya adenocarcinoma.


Ibi bigaragaza ko ubushyuhe bw’ibinyobwa bushobora kugira uruhare ku bwoko bumwe bwa kanseri kurusha ubundi.


Ni ngombwa kumenya ko ubushakashatsi bwagaragaje isano hagati y’ibi bintu, ariko ko ubwabwo butagaragaza ko kunywa icyayi cyangwa kawa bishyushye cyane byanze bikunze bizatera umuntu kanseri.

Ese ikibazo ni icyayi na kawa cyangwa ni ubushyuhe bwabyo?


Kimwe mu bintu by’ingenzi byagaragajwe n’ubushakashatsi ni uko ikibazo gishobora kuba atari ubwoko bw’ikinyobwa umuntu anywa, ahubwo kikaba ubushyuhe gifite igihe akinywa.


Iyo umuntu anyoye ikinyobwa gishyushye cyane, ubushyuhe bwacyo bushobora kwangiza uturemangingo dutwikiriye umuyoboro ibiryo binyuramo biva mu kanwa bijya mu gifu.


Iyo iyi myanya ikomeza guhura n’ubushyuhe bukabije kenshi, bishobora guteza ibikomere no kwangirika kw’uturemangingo.


Abashakashatsi bakeka ko ibyo bishobora kugira uruhare mu mikorere ijyana n’ikorwa rya kanseri uko igihe kigenda gihita.


Ikigo Mpuzamahanga cy’Ubushakashatsi kuri Kanseri, kizwi nka IARC kandi gikorera muri gahunda y’Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku Buzima (WHO), cyari cyaragaragaje ko kunywa ibinyobwa bishyushye cyane, bifite ubushyuhe burenga dogere Selisiyusi 65, bishobora gutera kanseri y’umuyoboro w’ibiribwa.


Icyo kigo cyashingiye ku bimenyetso byavuye mu bushakashatsi bw’abantu n’ubwakorewe ku nyamaswa, gisobanura ko hari isano ishoboka hagati y’ibi binyobwa na kanseri y’uwo muyoboro.


Kunywa ibikombe bitandatu cyangwa birenga na byo byagaragajwe mu bushakashatsi


Uretse ubushyuhe, ubushakashatsi bwanagaragaje ko kunywa ibinyobwa bishyushye kenshi bishobora kuba bifitanye isano n’iyongera ry’ibyago bya kanseri y’umuyoboro w’ibiribwa.


Abantu banywaga ibikombe bitandatu cyangwa birenga ku munsi bari bafite ibyago byiyongereyeho 71% byo kurwara kanseri ya squamous cell carcinoma, ugereranyije n’abanywaga ibikombe bitageze kuri bitandatu ku munsi, nyuma yo kuzirikana ubushyuhe bw’ibinyobwa.


Iyi mibare ntivuga ko umuntu wese unywa ibikombe bitandatu by’icyayi cyangwa kawa ku munsi azarwara kanseri.


Ahubwo igaragaza isano yabonetse mu itsinda ry’abantu ryakoreweho ubushakashatsi.


Abashakashatsi kandi bagaragaje ko hakenewe ubundi bushakashatsi kugira ngo hamenyekane neza uruhare rw’ubushyuhe n’ingano y’ibinyobwa umuntu anywa mu gutuma ibyago byiyongera.

Ese amata ashyirwa mu cyayi cyangwa kawa arinda izi ngaruka?


Abantu benshi bakunda gushyira amata mu cyayi cyangwa kawa kugira ngo bagabanye ubukana bw’ubushyuhe bwabyo.


Icyakora, gushyiramo amata ntibihagije kugira ngo umuntu yemeze ko ikinyobwa cyamaze gukonja ku rugero rudateza ikibazo.


Icy’ingenzi ni ubushyuhe ikinyobwa kiba gifite igihe umuntu agiye kukinywa, aho kwishingikiriza gusa ku kuba kirimo amata cyangwa kitayafite.


Inama y’abashakashatsi ni ugutegereza akanya gato nyuma yo gutegura ikinyobwa gishyushye, kugira ngo kigere ku bushyuhe umuntu ashobora kunywa atababara cyangwa ngo yumve kimutwika mu kanwa.


Nta gihe kimwe gihamye cyavuzwe ko buri muntu agomba gutegereza, kuko ubushyuhe bw’ibinyobwa bugenda butandukana bitewe n’uko byateguwe n’uburyo bikonja.

Kanseri y’umuyoboro w’ibiribwa iterwa n’iki kindi?


Nubwo ubushakashatsi bwibanze ku bushyuhe bw’ibinyobwa, hari n’izindi mpamvu zizwiho kugira uruhare mu kongera ibyago bya kanseri y’umuyoboro w’ibiribwa.


Muri zo harimo kunywa itabi no kunywa inzoga, by’umwihariko ku bwoko bumwe bw’iyi kanseri.


Hari n’izindi mpamvu zishobora kugira uruhare bitewe n’ubwoko bwa kanseri n’imiterere y’ubuzima bw’umuntu.


Ibi ni ingenzi kuko kwirinda ibinyobwa bishyushye cyane ari imwe mu ngamba zishobora gufasha kugabanya ibyago, ariko bidakuraho akamaro ko kwirinda itabi, kugabanya cyangwa kureka inzoga no kwita ku buzima muri rusange.

Umwanzuro


Ibyavuye mu bushakashatsi ntibivuga ko abantu bagomba kureka burundu icyayi cyangwa kawa.


Ahubwo bishimangira akamaro ko kwitondera ubushyuhe umuntu anyweraho ibyo binyobwa no kwirinda kubinywa bigishyushye cyane.


Ku bantu bakunda icyayi, kawa cyangwa amazi ashyushye, gutegereza akanya gato kugira ngo bikonje bishobora kuba ingamba yoroshye yo kwirinda kwangiza umuyoboro w’ibiribwa.


Nubwo ibyago rusange byo kurwara ubu bwoko bwa kanseri bitangana ku bantu bose, kumenya ingaruka zishobora guterwa n’imico ya buri munsi no gufata ingamba zo kwirinda ni ingenzi mu kurengera ubuzima.