Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane w’u Rwanda, Olivier Nduhungirehe, yavuze ko ibibazo bya politiki n’umutekano bimaze igihe byugarije Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) bikwiye gukemurwa n’Abanye-Congo, ashimangira ko u Rwanda rudakwiye guhora rushinjwa ibibera muri icyo gihugu.
Ibi yabivugiye i Moscow mu Burusiya, aho yari yitabiriye inama ihuza Uburusiya n’ibihugu bya Afurika, mu gihe umwuka mubi hagati y’u Rwanda na RDC ukomeje guterwa ahanini n’umutekano muke mu Burasirazuba bwa Congo, aho imirwano ihuza umutwe wa AFC/M23 n’ingabo za Leta ya Congo ikomeje kuba ikibazo gikomeye mu karere.
Mu kiganiro yagiranye n’Ibiro Ntaramakuru by’Abafaransa, AFP, Nduhungirehe yavuze ko ibibazo bya politiki n’umutekano bya RDC bigomba kureberwa mu rwego rw’ibibazo by’imbere mu gihugu, aho gukomeza kubigerekaho u Rwanda.
Yagize ati: “Ibibera muri RDC, uko politiki ihagaze n’uko umutekano uhagaze, ahanini ni ikibazo cy’Abanye-Congo. U Rwanda ntirukwiye guhora rugerekwaho ibibera muri Congo.”
U Rwanda na RDC bikomeje kutavuga rumwe ku mutekano wo mu Burasirazuba bwa Congo
RDC imaze imyaka igera kuri 30 ihanganye n’intambara n’imitwe yitwaje intwaro, cyane cyane mu Burasirazuba bwayo. Muri iyi myaka, abaturage benshi bahuye n’ingaruka zirimo kwimurwa mu byabo, guhunga imirwano no kubura umutekano.
Mu bihe bya vuba, imirwano ihuza AFC/M23 n’ingabo za Leta ya Congo, FARDC, yakomeje kuba imwe mu mpamvu zikomeye zituma umutekano w’ako karere udahagarara neza.
Leta ya RDC n’impuguke z’Umuryango w’Abibumbye bashinja u Rwanda gufasha M23. Icyakora, u Rwanda rwakomeje kwamagana ibyo birego, rukavuga ko na rwo ruhangayikishijwe n’umutekano warwo, cyane cyane ibikorwa by’umutwe wa FDLR.
FDLR ni umutwe ugizwe ahanini n’abarwanyi bamwe mu bakomoka mu bahoze ari Interahamwe n’abandi bafitanye isano n’abagize uruhare muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994.
U Rwanda rumaze igihe rugaragaza ko uwo mutwe ukomeje guteza ikibazo cy’umutekano mu karere, rukavuga ko ibikorwa byawo n’imikoranire yawo n’inzego zimwe za RDC ari ikibazo kigomba kwitabwaho mu gushaka amahoro arambye.
Icyakora, ibirego bijyanye n’imikoranire y’imitwe yitwaje intwaro n’inzego za Leta ya Congo bikomeje kuba kimwe mu bibazo bikomeye biri mu mpaka hagati y’impande zombi.
Nduhungirehe yanenze ibirego kuri Joseph Kabila
Minisitiri Nduhungirehe yanavuze ku birego bya Kinshasa bivuga ko Joseph Kabila wahoze ari Perezida wa RDC ari umuntu ukorera u Rwanda, nyuma yo kwifatanya na AFC/M23 mu rugamba rwa politiki n’umutekano muri icyo gihugu.
Nduhungirehe yavuze ko ibibazo birebana n’imibanire ya politiki hagati y’Abanye-Congo bikwiye gukemurwa binyuze mu nzira za politiki, aho kubigira ikibazo gishingiye ku bihugu byo hanze.
Yagize ati: “Ni ikibazo cya politiki kigomba gukemurwa mu nzira za politiki hagati y’Abanye-Congo.”
Iyi myitwarire igaragaza uko u Rwanda rusobanura ikibazo cya RDC, aho rushimangira ko ibisubizo by’amakimbirane y’imbere mu gihugu bigomba gushakirwa mu biganiro bya politiki n’uburyo bwo gukemura ibibazo by’umutekano.
Ku rundi ruhande, umutekano wo mu Burasirazuba bwa RDC uracyari ingingo ikomeye mu mubano w’ibihugu byombi no mu biganiro bigamije guhagarika imirwano.
Amasezerano y’amahoro aracyategerejweho umusaruro
Nubwo hashyizweho imbaraga mu biganiro bigamije guhosha umwuka mubi hagati y’u Rwanda na RDC, ikibazo cy’umutekano mu Burasirazuba bwa Congo kiracyari ingorabahizi.
Mu Ukuboza 2025, impande bireba zashyize umukono ku masezerano agamije gukemura ibibazo by’umutekano hagati y’ibihugu byombi. Mu bibazo byagiye bigarukwaho harimo ibikorwa by’imitwe yitwaje intwaro n’ingamba zo guhangana n’iterabwoba rituruka mu karere.
U Rwanda rwakomeje gushimangira ko ikibazo cya FDLR kigomba gukemurwa, mu gihe RDC na yo ikomeje kugaragaza ko uruhare rw’u Rwanda muri AFC/M23 ari kimwe mu bibazo by’ingenzi bigomba gukemurwa kugira ngo amahoro agaruke.
Ibi bituma gushaka igisubizo kirambye bisaba ibiganiro, kubahiriza ibyo impande zemeranyijweho no gukemura impamvu z’umutekano muke ku buryo budasiga ibibazo by’ingenzi bitarakemuka.
U Rwanda ruganira n’ibihugu bitanu by’i Burayi ku kigo cyakira abimukira
Mu kiganiro yagiranye na AFP, Nduhungirehe yanemeje ko ibiganiro bikomeje ku mushinga wo gushyiraho mu Rwanda ikigo cyakwakira abimukira birukanwe mu bihugu bigize Umuryango w’Ubumwe bw’u Burayi (EU).
Ibihugu bitanu biri mu biganiro ni Danemark, Autriche, u Bugereki, u Budage n’u Buholandi. Ibyo bihugu byagaragaje ko bishaka uburyo bwo gushyiraho ibigo byo hanze y’Umuryango w’Ubumwe bw’u Burayi byakwakira abantu badafite uburenganzira bwo gukomeza kuhaguma kandi bafite ibyemezo byo gusubizwa mu bihugu bakomokamo cyangwa ahandi byemewe n’amategeko.
Amakuru yatangajwe na AFP avuga ko abantu batatu bari i Burayi kandi bamenyeshejwe iby’ibi biganiro bavuze ko amasezerano hagati y’u Rwanda n’ibyo bihugu ashobora gusinywa mu Gushyingo 2026.
Icyakora, ibiganiro ntibirarangira, kandi ibisobanuro birambuye ku mikorere y’icyo kigo, aho kizashyirwa n’umubare w’abimukira gishobora kwakira ntibirashyirwa ahagaragara ku buryo burambuye.
Nduhungirehe yavuze ko adashobora gutangaza byinshi kuri uyu mushinga mu gihe ibiganiro bikomeje.
Yagize ati: “Kubera ko ibiganiro bigikomeje, birumvikana ko ntashobora kubivugaho mu buryo burambuye. Iki ni ikibazo gikomeye kuri twe, kuko dushaka guha agaciro abantu, abimukira n’impunzi.”
Uburenganzira bw’abimukira ni imwe mu ngingo z’ingenzi
Umushinga w’ibigo byakwakira abimukira hanze y’Umuryango w’Ubumwe bw’u Burayi ukomeje guteza impaka ku bijyanye n’imikorere yabyo n’uburyo uburenganzira bw’abantu bazajyanwayo buzubahirizwa.
Abawushyigikiye bavuga ko ushobora gufasha ibihugu gushyira mu bikorwa ibyemezo byo gusubiza abantu badafite uburenganzira bwo kuguma ku butaka bwabyo. Abawunenga bo bagaragaza impungenge z’uko abimukira bashobora guhura n’ibibazo by’amategeko, imibereho n’uburenganzira bw’ibanze mu gihe ibyo bigo bidashyizweho ingamba zihamye zo kubarinda.
Ku Rwanda, ibyavuzwe na Minisitiri Nduhungirehe bigaragaza ko ibiganiro bikomeje, ariko ko bitaragera ku rwego rwo gutangaza ibisubizo bya nyuma.
Amagambo ya Minisitiri Olivier Nduhungirehe i Moscow yongeye kugaragaza umwanya w’u Rwanda ku bibazo by’umutekano n’imibanire ya politiki na RDC. U Rwanda rusaba ko ibibazo by’imbere muri RDC bikemurwa n’Abanye-Congo binyuze mu biganiro bya politiki, mu gihe ibihugu byombi bikomeje kutavuga rumwe ku birego birebana n’imitwe yitwaje intwaro.
Hagati aho, ibiganiro ku mushinga w’ikigo cyakwakira abimukira birukanwe mu bihugu bitanu by’i Burayi na byo birakomeje, ariko amasezerano n’imiterere yacyo ntibiratangazwa burundu.
Ibibazo by’umutekano mu Burasirazuba bwa RDC n’imikoranire y’u Rwanda n’ibihugu by’i Burayi bikomeje kuba ingingo zifite uruhare mu mibanire mpuzamahanga y’u Rwanda, mu gihe hakomeje gushakwa ibisubizo byubahiriza amahoro, umutekano n’agaciro ka muntu.





