Amategeko n'Uburenganzira bwa Muntu
Burkina Faso yasubijeho igihano cy’urupfu nyuma y’imyaka umunani cyarakuweho
Inteko Ishinga Amategeko ya Burkina Faso yemeje ivugururwa ry’amategeko ahana ibyaha isubizaho igihano cy’urupfu ku byaha bikomeye birimo iterabwoba, ubutasi no kugambanira igihugu.

2026 Ukwakira 21

Burkina Faso yagaruye igihano cy’urupfu mu mategeko ahana ibyaha, nyuma y’uko Inteko Ishinga Amategeko y’icyo gihugu yemeje ivugururwa ry’igitabo cy’amategeko ahana ibyaha. Iki cyemezo gisubizaho igihano cyari cyakuweho ku byaha bisanzwe mu 2018.
Nk’uko tubikesha ibiro ntaramakuru Reuters, iri vugururwa ryemejwe n’abadepite 71 bose bari bitabiriye itora, ku wa 20 Ukwakira 2026. Umushinga waryo wari watanzwe na Guverinoma, binyuze muri Minisiteri y’Ubutabera n’Uburenganzira bwa Muntu.
Ibyaha bishobora guhanishwa igihano cy’urupfu
Nk’uko ibiro ntaramakuru bya Leta ya Burkina Faso, Agence d’Information du Burkina (AIB), byabitangaje, ibyaha bishobora guhanishwa igihano cy’urupfu birimo iterabwoba, ubutasi, kugambanira igihugu, kwica umubyeyi wawe no kwinjiza mu gihugu ibicuruzwa byarengeje igihe cyangwa bibujijwe, igihe ibyo bicuruzwa biteje urupfu rw’abantu.
Iri vugururwa rigaragaza impinduka zikomeye mu mategeko mpanabyaha y’icyo gihugu, cyane cyane ku bijyanye n’ibihano biteganyirizwa ibyaha bifatwa nk’ibikomeye.
Impamvu ubutegetsi butanga
Ubuyobozi bwa Burkina Faso buvuga ko kugarura igihano cy’urupfu bigamije kurinda umutekano rusange, kurengera abaturage n’indangagaciro z’igihugu, ndetse no gukomeza guhangana n’ibyaha bikomeye.
Iki cyemezo gifashwe mu gihe icyo gihugu gikomeje guhangana n’ibitero by’imitwe yitwaje intwaro ifitanye isano n’iterabwoba, byateje impfu z’abantu benshi n’iyimuka ry’abaturage bava mu byabo.
Burkina Faso iyobowe n’ubutegetsi bwa gisirikare buyobowe na Kapiteni Ibrahim Traoré, wafashe ubutegetsi mu 2022 nyuma y’ihirikwa ry’ubutegetsi ryabaye muri Nzeri uwo mwaka.
Nk’uko Human Rights Watch yabitangaje ubwo yasuzumaga umugambi wo kugarura igihano cy’urupfu, impinduka nk’izi ziteye impungenge ku bijyanye n’uburenganzira bwa muntu n’uburyo ubutabera bushobora gukurikizwa mu gihe igihugu kiri mu bibazo by’umutekano.
Amnesty International igaragaza impungenge
Icyemezo cya Burkina Faso cyateje impaka mu miryango iharanira uburenganzira bwa muntu.
Nk’uko Amnesty International yabitangaje mu Ukuboza 2025, uyu muryango wari warasabye Guverinoma ya Burkina Faso kudasubizaho igihano cy’urupfu.
Amnesty International ivuga ko igihano cy’urupfu gihungabanya uburenganzira bwo kubaho, kandi ko gishobora kugira ingaruka zidasubirwaho igihe habayeho kwibeshya mu rubanza cyangwa guhamya umuntu icyaha atakoze.
Uyu muryango kandi ushimangira ko nta bimenyetso bihagije byerekana ko igihano cy’urupfu kirusha ibindi bihano gukumira ibyaha.
Igihano cy’urupfu cyari kimaze igihe kidashyirwa mu bikorwa
Nk’uko amakuru yatangajwe na Amnesty International abigaragaza, umuntu wa nyuma uzwi wishwe hakoreshejwe igihano cy’urupfu muri Burkina Faso yishwe mu 1988, nubwo icyo gihano cyari kigikubiye mu mategeko amwe n’amwe mbere y’uko avugururwa mu 2018.
Kugarura igihano cy’urupfu rero ni impinduka ikomeye mu mategeko y’icyo gihugu, ikomeje guteza impaka hagati y’abashyigikira ingamba zikomeye zo guhangana n’ibyaha n’abasaba ko uburenganzira bwo kubaho burindwa.
Icyakora, kuba igihano cy’urupfu cyongeye kwandikwa mu mategeko ntibivuze ko hari umuntu wahise yicwa. Igihe n’uburyo kizashyirwa mu bikorwa bigomba gusobanurwa hakurikijwe amategeko agenga ubutabera muri icyo gihugu.



