Mu mibanire y'abakundana, imibonano mpuzabitsina ni imwe mu ngingo zikunze guteza impaka, cyane cyane ku bantu batarabana cyangwa batarashyingiranwa. Hari abayifata nk'ikimenyetso cy'urukundo, uburyo bwo kugaragarizanya amarangamutima no kurushaho kwegerana, mu gihe abandi bavuga ko umuntu ashobora gukundana by'ukuri n'undi atarigeze akora imibonano mpuzabitsina na we.


Ibi bituma hibazwa niba gukora imibonano mpuzabitsina ari ingenzi kugira ngo abakundana bagire umubano mwiza kandi urambye, cyangwa niba hari ibindi bintu bifite uruhare rukomeye mu kubaka urukundo.


Nubwo imibonano mpuzabitsina ishobora kugira uruhare mu kunyurwa kw'abakundana, ubushakashatsi butandukanye bugaragaza ko inshuro bayikora zitagomba gufatwa nk'igipimo cyonyine cy'ubukomere bw'urukundo.

Ubushakashatsi ku bakundana 38.499 bugaragaza akamaro ko kuganira ku mibonano mpuzabitsina


Ubushakashatsi bwakozwe na Allen B. Mallory, bugatangazwa mu kinyamakuru Journal of Family Psychology mu 2022, bwasesenguye ubushakashatsi 93 bwari bwarakozwe ku bantu 38.499 bari mu mibanire y'urukundo.


Bwibanze ku kureba isano iri hagati y'ibiganiro by'abakundana ku buzima bw'imibonano mpuzabitsina, kunyurwa mu rukundo no kunyurwa mu mibonano mpuzabitsina.


Ibyavuye muri ubwo bushakashatsi byagaragaje ko ibiganiro byiza ku buzima bw'imibonano mpuzabitsina bifitanye isano no kunyurwa mu rukundo ku gipimo cya 0.37, ndetse no kunyurwa mu mibonano mpuzabitsina ku gipimo cya 0.43.


Abashakashatsi kandi basanze ireme ry'ibiganiro hagati y'abakundana rifitanye isano ikomeye no kunyurwa mu rukundo kurusha inshuro baganiraho gusa.


Ibi bisobanura ko atari ngombwa ko abakundana baganira kenshi gusa, ahubwo ko bagomba kuganira mu buryo bwumvikana, bakabwizanya ukuri ku byifuzo byabo n'ibibazo bahura na byo.


Ubushakashatsi ntibwerekanye ko gukora imibonano mpuzabitsina ari byo bituma urukundo ruramba, ahubwo bwagaragaje ko uburyo abakundana bavugana kuri iyi ngingo bufite uruhare mu kunyurwa n'umubano wabo.

Abakundana 2.101: Ubushakashatsi bugaragaza isano iri hagati y'imibonano mpuzabitsina no kunyurwa mu rukundo


Ubundi bushakashatsi bwashyizwe ahagaragara ku wa 20 Werurwe 2025 mu kinyamakuru Journal of Family Psychology, bwakozwe ku bakundana 2.101 bo mu Budage, bwasesenguye isano iri hagati y'inshuro abakundana bakora imibonano mpuzabitsina n'uko banyurwa n'umubano wabo.


Abashakashatsi basanze 86.38% by'abo bakundana bari mu cyiciro kirangwa no kunyurwa cyane n'urukundo rwabo ndetse no gukora imibonano mpuzabitsina kenshi, hafi inshuro imwe mu cyumweru.


Abandi 3.60% bari mu cyiciro cy'abanyurwa gake n'umubano wabo kandi bakora imibonano mpuzabitsina gake, munsi y'inshuro ebyiri cyangwa eshatu mu kwezi.


Ubushakashatsi kandi bwagaragaje ko hari abandi bakundana batanyurwaga ku rwego rumwe n'abagenzi babo, nubwo bakoraga imibonano mpuzabitsina hagati y'inshuro ebyiri cyangwa eshatu mu kwezi no hafi y'inshuro imwe mu cyumweru.


Ibi byerekana ko gukora imibonano mpuzabitsina kenshi bishobora kuboneka mu mibanire irangwa no kunyurwa, ariko ko ubwumvikane hagati y'abakundana, kwiyemeza no kuganira ku bibazo ari ibintu na byo bifite uruhare rukomeye.


Ni ngombwa kumenya ko ubu bushakashatsi bwakorewe ku bakundana bo mu Budage, bityo imibare yabwo idakwiye gufatwa nk'igaragaza uko abakundana bose ku isi cyangwa mu Rwanda bitwara.

Ese gukora imibonano mpuzabitsina kenshi ni byo bituma abakundana barushaho kwishimana?


Ubushakashatsi bwakozwe na Park na bagenzi be mu 2023, bukubiye mu kinyamakuru Personal Relationships, bwakurikiranye abashakanye bashya kugira ngo busuzume isano iri hagati yo kunyurwa mu mibonano mpuzabitsina no kunyurwa mu rukundo.


Ibyavuye muri ubwo bushakashatsi byagaragaje ko kunyurwa mu mibonano mpuzabitsina bishobora kugira uruhare mu kongera kunyurwa n'umubano w'urukundo mu gihe kizaza.


Abashakashatsi bagaragaje ko kugira imibonano mpuzabitsina ishimishije kandi inyura abayikora bishobora kugira akamaro kurusha kureba gusa inshuro abantu bayikora.


Ibi bivuze ko kuba abakundana bakora imibonano mpuzabitsina kenshi bitavuze ko byanze bikunze baba bishimanye cyangwa banyuzwe n'umubano wabo.


Ubushakashatsi bugaragaza ko ireme ry'ubusabane bwabo ari ingenzi, kurusha kubara inshuro bakoze imibonano mpuzabitsina.


Icyakora, ubu bushakashatsi bwakorewe ku bashakanye bashya, ntibukwiye guhita bwitirirwa abakundana bose batarabana.

Imibare yo mu Rwanda igaragaza iki ku ngaruka zishobora guterwa n'imibonano mpuzabitsina idakingiye?


Nubwo abantu bakundana bashobora guhitamo gukora imibonano mpuzabitsina, ni ngombwa no kumenya ingaruka zishobora guterwa no kuyikora nta makuru ahagije cyangwa nta buryo bwo kwirinda.


Raporo y'Ubushakashatsi ku Buzima n'Imibereho y'Abaturage mu Rwanda (RDHS 2025), yakozwe n'Ikigo cy'Igihugu gishinzwe Ibarurishamibare (NISR), igaragaza ko ubwandu bwa virusi itera SIDA mu bantu bafite imyaka 15–49 buri kuri 2.2%.

Muri bo, ubwandu buri kuri 2.8% mu bagore na 1.5% mu bagabo.


Raporo igaragaza kandi ko ubwandu buri kuri 3.3% mu mijyi, mu gihe mu cyaro buri kuri 1.7%.

Ikindi kigaragara ni uko ubwandu buri kuri 2.3% mu bantu bashakanye cyangwa babana nk'abashakanye, mu gihe buri kuri 1.3% mu batigeze bashyingiranwa.


Iyi mibare ntiyerekana ko gushyingiranwa ari byo bitera ubwandu cyangwa ko kuba umuntu atarashyingiranwa ari byo bimurinda. Ahubwo igaragaza ko ibyago byo kwandura bishobora kuboneka mu byiciro bitandukanye by'abaturage, bityo kwipimisha no kwirinda bikaba ingenzi.


Ku bijyanye no gutwara inda mu bangavu, iyo raporo igaragaza ko 8% by'abakobwa bafite imyaka 15–19 bari barigeze gutwita, muri bo 6% bakaba bari barabyaye abana bazima.

Ibi bigaragaza akamaro ko gukomeza gutanga amakuru yizewe ku buzima bw'imyororokere, cyane cyane ku rubyiruko.

WHO: Buri munsi abantu barenga miliyoni imwe bandura indwara zandurira mu mibonano mpuzabitsina


Raporo y'Ishami ry'Umuryango w'Abibumbye ryita ku Buzima (WHO), yasohotse ku wa 10 Nzeri 2025, igaragaza ko buri munsi abantu barenga miliyoni imwe bafite imyaka 15–49 bandura indwara zandurira mu mibonano mpuzabitsina zishobora gukira.


Mu mwaka wa 2020, habaruwe abantu bagera kuri miliyoni 374 banduye imwe mu ndwara enye zandurira mu mibonano mpuzabitsina zishobora gukira, zirimo mburugu, imitezi, chlamydia na trichomoniasis.


WHO igaragaza ko zimwe muri izi ndwara zishobora kugira ingaruka zikomeye ku buzima bw'imyororokere, zirimo ubugumba n'ibindi bibazo by'ubuzima iyo zitavuwe.


Ibi bishimangira ko abantu bahisemo gukora imibonano mpuzabitsina bakwiye kumenya uburyo bwo kwirinda indwara zandurira mu mibonano mpuzabitsina, guteganya uburyo bwo kwirinda inda zitateganyijwe no kwisuzumisha.

Urukundo rushobora kubaho hatabayeho imibonano mpuzabitsina?


Nubwo ubushakashatsi bugaragaza isano iri hagati yo kunyurwa mu mibonano mpuzabitsina no kunyurwa mu rukundo, ntibivuze ko umuntu adashobora gukundana n'undi atamukoreye imibonano mpuzabitsina.


Hari abantu bahitamo gutegereza gushyingiranwa, abandi bakaba bataritegura gutangira ubuzima bw'imibonano mpuzabitsina kubera imyemerere cyangwa amahitamo yabo bwite.

Ibyo ntibivuze ko badakundana cyangwa ko umubano wabo udashobora kuramba.


Umubano mwiza ushingira no ku kwizerana, kubahana, kuvugisha ukuri, gushyigikirana no kugira icyerekezo gihuriweho.


Ikindi ni uko nta muntu ukwiye guhatirwa gukora imibonano mpuzabitsina kugira ngo agaragaze ko akunda mugenzi we. Abakundana bakwiye gufata ibyemezo babyumvikanyeho kandi buri wese akubaha uburenganzira bwa mugenzi we.


Ibyavuye mu bushakashatsi bigaragaza ko kunyurwa, kuganira, kwizerana no kumvikana ari ibintu bifite uruhare rukomeye mu mibanire y'abantu.