Ubushakashatsi bushya bwakorewe mu Rwanda bwagaragaje uruhare abagabo bagira mu kwita ku bana bafite ubumuga n'abafite ibibazo byihariye by'ubuzima, bugaragaza ko nubwo bagira uruhare rukomeye mu kurera abo bana, bahura n'imbogamizi z'amarangamutima, iz'amikoro n'imyumvire ya sosiyete.


Ubu bushakashatsi bwatangajwe ku wa 19 Ugushyingo 2026 mu kinyamakuru mpuzamahanga BMC Public Health. Bwibanze ku kumenya uko abagabo babona inshingano zabo mu kwita ku bana bakeneye ubuvuzi bwihariye.


Ubushakashatsi bwakorewe ku Bitaro by'Akarere ka Rwinkwavu mu Karere ka Kayonza, ku bagabo bafite abana bitabwaho muri gahunda y'ivuriro ryita ku mikurire y'abana.


Abagabo 31 ni bo bitabiriye ubu bushakashatsi. Muri bo, 15 bagiranye ibiganiro byimbitse n'abashakashatsi, mu gihe 24 bitabiriye ibiganiro by'amatsinda ane. Bamwe muri abo bagabo bitabiriye uburyo bwombi, bityo iyo mibare ntisobanura ko hari abantu 39 batandukanye.


Uruhare rw'abagabo mu kwita ku bana


Ibyavuye muri ubu bushakashatsi byagaragaje ko abagabo bamwe batagarukira gusa ku gushaka ibikenerwa mu rugo, ahubwo ko bagira uruhare mu kwita ku bana babo, kubafasha mu buzima bwa buri munsi no kubaka umubano ukomeye na bo.


Abashakashatsi bagaragaje ko uko abagabo bafata inshingano zo kurera abana bafite ibibazo byihariye by'ubuzima bigenda bihinduka, nubwo imyumvire ya kera ku nshingano z'abagabo n'abagore mu muryango ikomeje kugira uruhare.


Imbogamizi abagabo bahura na zo


Nubwo bagira uruhare mu kwita ku bana babo, ubushakashatsi bugaragaza ko abagabo bahura n'ibibazo bitandukanye.


Icya mbere ni umutwaro w'amarangamutima uterwa no kubona umwana afite ikibazo cy'ubuzima gisaba kwitabwaho byihariye. Bamwe bahura n'agahinda n'ihungabana riterwa n'ibihe abana babo banyuramo.


Ikindi ni ikibazo cy'amikoro n'imbogamizi zishingiye ku mikorere ya serivisi z'ubuvuzi, bishobora gutuma batabasha kubona ubufasha bwose abana babo bakeneye.


Ubu bushakashatsi kandi bugaragaza ko imyemerere n'imyumvire ya sosiyete bishobora kugira uruhare mu buryo abagabo bitabira inshingano zo kurera.


Icyafasha abagabo n'imiryango yabo


Mu byo abashakashatsi bagaragaje ko byafasha abagabo harimo kubashyiriraho amatsinda yo kuganiriramo, kugira ngo bajye bahura n'abandi bafite ibibazo bisa n'ibyabo, bungurane ibitekerezo kandi bafashanye.


Banagaragaje ko hakenewe kunoza gahunda z'ivuriro ryita ku mikurire y'abana, kongera ubufasha buhabwa abagabo no gukora ubukangurambaga bugamije guhindura imyumvire y'abaturage ku ruhare rw'abagabo mu kurera.


Ibi bishobora gutuma abagabo barushaho kugira uruhare mu kwita ku bana babo, bakanabona ubufasha bwo guhangana n'ibibazo bahura na byo.


Ubundi bushakashatsi bwakozwe mu Rwanda mu 2021, bukaba bwarashyizwe ahagaragara mu kinyamakuru Child: Care, Health and Development, na bwo bwagaragaje akamaro k'uruhare rw'abagabo mu kwita ku bana bavukanye ibibazo by'ubuzima, n'uko uruhare rwabo rushobora kugira isano n'imikurire y'abana.


Ibi bishimangira ko kwita ku bana bafite ubumuga n'ibibazo byihariye by'ubuzima bidakwiye gufatwa nk'inshingano z'umuntu umwe, ahubwo ko bisaba ubufatanye bw'umuryango, inzego z'ubuzima n'abandi bafatanyabikorwa.


Ubu bushakashatsi bushimangira ko gushyigikira abagabo mu nshingano zo kwita ku bana babo ari imwe mu nzira zafasha imiryango guhangana n'ibibazo bijyanye n'ubuzima bw'abana bakeneye kwitabwaho byihariye.