U Rwanda rukeneye ishoramari rya miliyari 12 z'amadolari ya Amerika kugira ngo rugere ku ntego yo kugabanya imyuka ihumanya ikirere ku kigero cya 53% bitarenze mu 2035, aho 80% by'amafaranga akenewe biteganyijwe kuva ku nkunga mpuzamahanga.


Ibi byatangajwe na Minisitiri w'Intebe, Dr Justin Nsengiyumva, ku wa 12 Ugushyingo 2026, ubwo yari mu nama mpuzamahanga y'Umuryango w'Abibumbye yiga ku mihindagurikire y'ikirere, COP31, iri kubera i Antalya muri Türkiye.


Nk'uko ikinyamakuru KT Press cyabitangaje, Minisitiri w'Intebe yagaragaje ko u Rwanda rukeneye inkunga y'amafaranga ihagije, iteganyijwe kandi yorohereza ibihugu bikiri mu nzira y'amajyambere kubona igishoro cyo gushyira mu bikorwa imishinga yo kurengera ikirere.


Yasobanuye ko muri miliyari 12 z'amadolari akenewe, 80% azashingira ku nkunga mpuzamahanga, mu gihe andi 20% azashakirwa mu bushobozi n'ubundi buryo bw'ishoramari by'imbere mu gihugu.


Ibi bisobanuye ko u Rwanda ruzakenera inkunga mpuzamahanga ingana na miliyari 9.6 z'amadolari, mu gihe asigaye angana na miliyari 2.4 z'amadolari azava mu bindi bikorwa byo gukusanya igishoro.


Icyo miliyari 12 z'amadolari azakoreshwa


Aya mafaranga azakoreshwa mu gushyira mu bikorwa gahunda y'u Rwanda yo kurwanya imihindagurikire y'ikirere, izwi nka Nationally Determined Contribution (NDC 3.0).


Iyi gahunda ni yo u Rwanda rwashyikirije Umuryango w'Abibumbye mu Kuboza 2025, igaragaza ingamba igihugu kizakoresha mu kugabanya imyuka ihumanya ikirere no kongera ubushobozi bwo guhangana n'ingaruka z'imihindagurikire y'ikirere kugeza mu 2035.


Raporo ya NDC 3.0 igaragaza ko muri ayo mafaranga, miliyari 7.071 z'amadolari azakoreshwa mu bikorwa byo guhangana n'ingaruka z'imihindagurikire y'ikirere, mu gihe miliyari 4.960 azakoreshwa mu kugabanya imyuka ihumanya ikirere.


Ibyo bikorwa bizibanda ku nzego zirimo ingufu, ubuhinzi, amashyamba, gutwara abantu n'ibintu, inganda no gucunga imyanda.


Mu rwego rw'ingufu, u Rwanda ruzakomeza guteza imbere ingufu zisubira no gukoresha ikoranabuhanga rifasha kugabanya imyuka ihumanya ikirere.


Mu buhinzi n'amashyamba hazibandwa ku bikorwa byongera ubudahangarwa bw'abaturage ku ngaruka z'imihindagurikire y'ikirere, kubungabunga ubutaka no kurengera urusobe rw'ibinyabuzima.


Impamvu u Rwanda rukeneye inkunga mpuzamahanga


Minisitiri w'Intebe yagaragaje ko ibihugu bikiri mu nzira y'amajyambere bikunze guhura n'imbogamizi zo kubona igishoro cyo gushyira mu bikorwa imishinga ijyanye no kurengera ikirere, nubwo hari imishinga ifite ubushobozi bwo gutanga umusaruro.


Yasabye abafatanyabikorwa mu iterambere n'ibigo by'imari koroshya uburyo ibihugu bibonamo inkunga, kugira ngo imishinga ifite akamaro ku bukungu no ku bidukikije ibashe gushyirwa mu bikorwa.


Yashimangiye kandi ko ishoramari ridakwiye gusuzumwa hashingiwe gusa ku gihugu umushinga uzakorwamo, ahubwo ko hakwiye kurebwa agaciro kawo n'ibyo ushobora kugeraho.


Yagaragaje ko hakenewe ubufatanye hagati ya za Guverinoma n'abikorera kugira ngo imishinga ibone igishoro, ariko ntihagire ibihugu bisigara bifite imyenda idashobora kwishyurwa.


Intego yo kugabanya imyuka ihumanya ikirere ku kigero cya 53%


Muri gahunda ya NDC 3.0, u Rwanda rwiyemeje kugabanya imyuka ihumanya ikirere ku kigero cya 53% bitarenze mu 2035, ugereranyije n'ingano y'iyo myuka yari kuba ihari iyo nta ngamba nshya zifatwa.


Nk'uko Minisiteri y'Ibidukikije ibigaragaza, iyi ntego igizwe n'igabanuka rya 7% u Rwanda rwiyemeje kugeraho rukoresheje ubushobozi bw'imbere mu gihugu, n'irindi rya 46% rizashingira ku nkunga mpuzamahanga, ikoranabuhanga n'ubundi bufasha.


Ibi byerekana ko kugera ku ntego yose ya 53% bizasaba ubufatanye bw'inzego zitandukanye, cyane cyane mu kubona amafaranga n'ikoranabuhanga rikenewe.


U Rwanda rushaka kongera ishoramari mu nganda zitangiza ibidukikije


Mu ijambo rye muri COP31, Minisitiri w'Intebe yagarutse ku mahirwe u Rwanda rufite mu guteza imbere inganda zitangiza ibidukikije.


Yagaragaje ko ibikorwa byo kurengera ikirere bidakwiye kurebwa gusa nk'igikorwa cyo kugabanya imyuka ihumanya, ahubwo ko bishobora no guteza imbere ubukungu, gukurura abashoramari no guhanga imirimo.


Yagaragaje inzego u Rwanda rushaka gukururamo ishoramari zirimo ingufu zisubira, guteka hakoreshejwe ikoranabuhanga ridahumanya, ubuhinzi buhangana n'imihindagurikire y'ikirere, gutwara abantu hakoreshejwe amashanyarazi no kubungabunga ibidukikije.


Yatanze urugero kuri gahunda yo guteza imbere umusaruro w'inganda zikoresha neza umutungo n'ingufu, aho ibikorwa byayo byafashije kugabanya imyuka ihumanya ikirere ingana na toni zirenga 30,000 za CO₂ buri mwaka.


Iyi gahunda kandi yafashije inganda n'ibigo bito n'ibiciriritse kuzigama ingufu no kugabanya amafaranga yakoreshwaga mu bikorwa by'umusaruro.


COP31 ihuriza hamwe ibihugu mu gushaka ibisubizo by'imihindagurikire y'ikirere


Inama ya COP31 iri kubera i Antalya muri Türkiye kuva ku wa 9 kugeza ku wa 20 Ugushyingo 2026. Ihuriza hamwe ibihugu, imiryango mpuzamahanga n'abandi bafatanyabikorwa kugira ngo baganire ku ngamba zo guhangana n'imihindagurikire y'ikirere.


U Rwanda ruri muri iyi nama rugaragaza gahunda zarwo zo kurengera ibidukikije no gushaka ishoramari mu mishinga y'iterambere rirambye.


Ku Rwanda, kubona miliyari 12 z'amadolari akenewe mu gushyira mu bikorwa NDC 3.0 bizagira uruhare rukomeye mu kugera ku ntego yo kugabanya imyuka ihumanya ikirere ku kigero cya 53% no kongera ubushobozi bw'igihugu bwo guhangana n'ingaruka z'imihindagurikire y'ikirere bitarenze mu 2035.