U Rwanda rwakomeje gushyigikira kandidatire ya Louise Mushikiwabo ushaka kongera kuyobora Umuryango Mpuzamahanga w'Ibihugu bikoresha Igifaransa (OIF), mu gihe Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) yakuyeho umukandida wayo, Juliana Amato Lumumba, igashyigikira uwahoze ari Minisitiri w'Intebe wa Romania, Dacian Cioloș.
Iyi mpinduka yabaye mbere y'amatora y'Umunyamabanga Mukuru wa OIF ateganyijwe ku wa Mbere, tariki ya 16 Ugushyingo 2026, mu nama ya 20 y'uyu muryango iri kubera i Phnom Penh muri Cambodia.
Minisitiri w'Ububanyi n'Amahanga n'Ubutwererane w'u Rwanda, Olivier Nduhungirehe, yatangaje ko igihugu cye kitazakuraho kandidatire ya Mushikiwabo, nubwo hari amakuru yavugaga ko Perezida w'u Bufaransa, Emmanuel Macron, yasabye Perezida Paul Kagame kwisubiraho kuri uwo mwanzuro.
Mu kiganiro yagiranye na RBA ku wa 14 Ugushyingo 2026, i Phnom Penh, Nduhungirehe yavuze ko nta gihugu gifite uburenganzira bwo gutegeka ikindi gukuraho umukandida cyatanze.
Yasobanuye ko ibihugu 53 bifite ubunyamuryango bwuzuye muri OIF bifite uburenganzira bungana mu gutanga abakandida no kugira uruhare mu guhitamo Umunyamabanga Mukuru.
Yagaragaje ko amategeko agenga uyu muryango ateganya ko ibihugu bibanza gushaka ubwumvikane ku mukandida, ariko iyo bidashobotse hakurikiraho amatora.
Minisitiri Nduhungirehe yashimangiye ko u Rwanda rushaka ko inzira yo guhitamo umuyobozi wa OIF ikurikiza amategeko yemejwe n'ibihugu biyigize, aho gushingira ku gitutu cya dipolomasi.
RDC yakuyeho umukandida wayo ishyigikira Romania
Ku rundi ruhande, RDC yahinduye icyerekezo mu guhatanira kuyobora OIF, nyuma yo gutangaza ko yiteguye gukuraho kandidatire ya Juliana Amato Lumumba, wari uyihagarariye, kugira ngo hashakwe ubwumvikane ku mukandida umwe.
Nyuma y'ibiganiro yagiranye na Romania, RDC yagaragaje ubushake bwo gushyigikira Dacian Cioloș, wahoze ari Minisitiri w'Intebe w'icyo gihugu.
Cioloș yashimiye RDC ku cyizere yamugiriye no ku gushyigikira icyerekezo cye, anashimira Juliana Lumumba ku ruhare rwe mu gushaka ubumwe bw'uyu muryango.
Ibyo byemeje ko Lumumba avuye mu bahatanira uwo mwanya, hasigara Mushikiwabo, Cioloș na Coumba Bâ wo muri Mauritania.
Mu nkuru Actualite.cd yasohoye ku wa 14 Ugushyingo 2026, yatangaje ko Cioloș yashimiye RDC ku nkunga yayo, agaragaza ko impande zombi zishyigikiye gushaka ubwumvikane.
Impamvu ihangana ry'u Rwanda na RDC ryahawe uburemere
Aya matora akurikiwe cyane kubera umwuka mubi umaze igihe hagati y'u Rwanda na RDC, cyane cyane ku kibazo cy'umutekano mu burasirazuba bwa Congo.
RDC ishinja u Rwanda gushyigikira umutwe wa M23 ukorera mu burasirazuba bwayo, ibirego u Rwanda ruhakana.
Iki kibazo cyagize ingaruka ku mubano wa dipolomasi w'ibihugu byombi, ndetse kigaragara no mu guhatanira kuyobora OIF.
RDC yari yaragaragaje ko ishobora kuva muri uyu muryango mu gihe Mushikiwabo yaba yongeye gutorerwa kuwuyobora. Icyakora, kugeza ku wa 15 Ugushyingo 2026, nta cyemezo cyo kuva muri OIF cyari cyatangajwe nk'icyashyizwe mu bikorwa.
Umusesenguzi wa politiki Christian Moleka, nk'uko yagarutsweho na Actualite.cd, yasobanuye ko gushyigikira Cioloș bishobora kuba inzira ya gatatu yafasha RDC kugera ku ntego za dipolomasi itiriwe ishyigikira Mushikiwabo cyangwa ngo itsindwe mu buryo bugaragara mu guhatanira uwo mwanya.
Uko amatora ya OIF azakorwa
Umuryango Mpuzamahanga w'Ibihugu bikoresha Igifaransa ugizwe n'ibihugu na za Guverinoma 90, birimo abanyamuryango buzuye 53, abanyamuryango bafatanya na wo batanu n'indorerezi 32.
Gusa ibihugu 53 bifite ubunyamuryango buzuye ni byo bifite uburenganzira bwo gutora Umunyamabanga Mukuru.
Nk'uko inyandiko yemewe ya OIF isobanura uburyo amatora azakorwa, ibihugu bibanza kugerageza kugera ku bwumvikane ku mukandida. Iyo ubwo bwumvikane butabonetse, hakorwa amatora y'ibanga, uwabonye amajwi menshi akaba ari we utsinda.
Louise Mushikiwabo ayoboye OIF kuva muri Mutarama 2019, nyuma yo gutorwa bwa mbere mu 2018 no kongera gutorerwa indi manda mu 2022.
Aramutse atsinze aya matora, azaba abonye manda ya gatatu y'imyaka ine, izatangira mu 2027 ikarangira mu 2030.
Amaso ahanzwe ku cyemezo kizafatirwa muri Cambodia
Inama ya 20 ya OIF iri kubera i Phnom Penh muri Cambodia kuva ku wa 15 kugeza ku wa 16 Ugushyingo 2026.
Insanganyamatsiko yayo ni ugusubiza amahoro agaciro hagamijwe iterambere rusange n'umutekano urambye.
Uretse amatora y'Umunyamabanga Mukuru, iyi nama inaganirirwamo ibibazo by'amahoro, ubufatanye hagati y'ibihugu, iterambere n'uruhare rw'Igifaransa ku rwego mpuzamahanga.
Icyemezo kizafatwa ku wa 16 Ugushyingo kizagena uzayobora uyu muryango mu myaka ine iri imbere, mu gihe ihangana rya dipolomasi hagati y'u Rwanda na RDC rikomeje gukurura amaso y'abakurikiranira hafi politiki mpuzamahanga.











